Trong xuất nhập khẩu đường biển, vận đơn (Bill of Lading – B/L) là chứng từ quan trọng bậc nhất quyết định quyền sở hữu, khả năng nhận hàng và mức độ an toàn của giao dịch. Tuy nhiên, trên thực tế rất nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là người mới làm logistics, thường nhầm lẫn giữa các loại vận đơn như Original B/L, Telex Release, Surrender B/L và Seaway Bill (Express Release). Sự nhầm lẫn này dễ dẫn đến rủi ro như: chậm giao hàng, phát sinh chi phí lưu cont, hoặc thậm chí mất quyền kiểm soát hàng hóa. Hôm nay KSIVN sẽ giúp bạn hiểu rõ bản chất, ưu – nhược điểm và cách sử dụng đúng của 4 loại vận đơn phổ biến nhất trong vận tải biển, từ đó chủ động hơn trong quá trình làm chứng từ và hạn chế rủi ro ở mức thấp nhất.
Nội dung bài viết
1. Original Bill Of Lading (B/L Gốc)
2. Telex Release – Hình Thức Điện Giao Hàng Nhanh
3. Surrendered Bill of Lading (B/L Surrender)
4. Seaway Bill (Express Release)
6. Giải Pháp Chứng Từ An Toàn & Hiệu Quả Từ Real Logistics
1. Original Bill Of Lading (B/L Gốc)
Original B/L là loại vận đơn truyền thống, có giá trị như chứng từ sở hữu hàng hóa. Hãng tàu hoặc forwarder phát hành 3 bản Original và nhiều bản Copy. Đây là loại B/L được sử dụng rộng rãi nhất, đặc biệt trong các giao dịch có rủi ro thanh toán hoặc thanh toán bằng L/C.
Ưu điểm: giữ quyền kiểm soát tuyệt đối vì consignee phải xuất trình bản gốc mới có thể nhận hàng hoặc lấy D/O.
Nhược điểm: phụ thuộc vào quá trình chuyển phát nhanh bản giấy, dễ chậm trễ hoặc gặp rủi ro thất lạc.
Original B/L thực hiện 3 chức năng pháp lý quan trọng: biên nhận hàng hóa, bằng chứng hợp đồng vận tải và chứng từ sở hữu có thể chuyển nhượng.
2. Telex Release – Hình Thức Điện Giao Hàng Nhanh
Telex Release là hình thức giải phóng hàng bằng thông báo điện tử, xác nhận rằng B/L gốc đã được shipper nộp lại (surrender) tại đầu đi. Khi đó, consignee không cần trình bản giấy mà vẫn nhận được hàng.
Telex Release có thể được yêu cầu ngay từ khi gửi Shipping Instruction, hoặc shipper có thể nộp lại B/L gốc để đổi từ Original sang release điện tử.
Ưu điểm: giải phóng hàng nhanh, không cần chứng từ giấy, giảm rủi ro thất lạc B/L.
Nhược điểm: có phí Telex Release, và đặc biệt không thể re-hold hàng sau khi đã release.
Telex Release không phải là loại vận đơn mới – nó chỉ là một quy trình release điện tử dựa trên B/L gốc đã surrender.
3. Surrendered Bill of Lading (B/L Surrender)
Surrendered B/L là trạng thái của vận đơn gốc khi được shipper nộp lại cho hãng tàu. Vận đơn sẽ được đóng dấu “SURRENDERED”, đồng nghĩa với việc bản gốc không còn giá trị pháp lý.
Về bản chất:
- Surrender là hành động nộp Bill gốc
- Telex Release là thông báo điện tử để đầu đến release hàng
Hai khái niệm luôn song hành, có ưu – nhược điểm giống nhau và hiện được hầu hết hãng tàu xử lý hoàn toàn bằng điện tử.
4. Seaway Bill (Express Release)
Seaway Bill là vận đơn phi chuyển nhượng (non-negotiable) và không phát hành bản gốc ngay từ đầu. Khi hàng đến, hệ thống tự động giao hàng cho đúng consignee ghi trên vận đơn.
Loại vận đơn này phù hợp cho:
- Giao dịch nội bộ (công ty mẹ – công ty con)
- Khách hàng lâu năm, tin tưởng cao
- Lô hàng thanh toán trước
Ưu điểm: nhanh nhất, không cần B/L giấy, ít phát sinh chi phí.
Nhược điểm: không giữ được quyền sở hữu, không dùng được cho thanh toán L/C.
Đây là hình thức vận đơn “xanh”, được khuyến khích trong xu hướng chuyển đổi số (eBL).
5. Bảng So Sánh Tổng Hợp
| Tiêu chí | Original B/L | Telex Release | Surrender B/L | Sea Waybill (Express) |
| Có phát hành bản gốc? | Có | Có thể (nếu đổi từ OBL) / Không (nếu chọn từ đầu) | Có, sau đó nộp lại | Không |
| Giá trị sở hữu hàng hóa | Có | Có (trước khi surrender) | Không còn | Không |
| Chuyển nhượng được? | Có thể ký hậu | Trước khi surrender | Không | Không |
| Cách giao hàng | Trình bản gốc để đổi D/O | Điện/email xác nhận từ hãng tàu | Bill có dấu SURRENDERED | Auto release cho consignee |
| Phí phát sinh | Có thể có (Courier/Handling) | Có (Telex Fee) | Có thể có | Có thể có (một số tuyến) |
| Mức độ an toàn | Cao nhất | Trung bình | Trung bình | Thấp (chỉ dùng khi tin tưởng) |
| Phù hợp với L/C | Có | Có (nếu LC cho phép) | Có (nếu LC cho phép) | Không |
| Khả năng hold hàng | Dễ dàng | Không thể re-hold sau release | Không thể re-hold | Không thể |
6. Giải Pháp Chứng Từ An Toàn & Hiệu Quả Từ Real Logistics
Việc chọn sai loại vận đơn có thể khiến doanh nghiệp đối mặt với các rủi ro nghiêm trọng như: chậm nhận hàng, phát sinh DEM/DET, tranh chấp chứng từ hoặc thậm chí mất quyền sở hữu hàng hóa.
Đó là lý do bạn cần một đơn vị logistics giàu kinh nghiệm đồng hành ngay từ bước lập chứng từ. Nếu doanh nghiệp có điều gì chưa hiểu rõ, xin hãy liên hệ Ksivn.vn để được hỗ trợ tối đa.
Tony Khanh
KSI VIET NAM CO.,LTD
Campus: 9th Dang Van Sam Street, 2nd Ward, Tan Binh District, HCMC, Vietnam.
Phone : 0938465766
MST : 0315404197
Web: ksivn.com
